شکل گیری هویت در جوانان ،نوجوانی، حد فاصل بین کودکی و جوانی است که حدود سنی ۱۲-۱۳ سالگی تا ۱۸ سالگی را شامل میشود. یکی از اصلیترین نشانههای دوران نوجوانی، بلوغ است که بر مسائل فیزیولوژیک و روانی تاثیر میگذارد. بلوغ فیزیولوژیک شامل تغیرات بدنی است که در فرد اتفاق میافتد و بلوغ روانی با چالشی به نام “بحران هویت” همراه است.
عنوان های ما:
ویژگیهای دوره جوانی
مساله اساسی دوره جوانی
هویت چیست؟
انواع شکل گیری هویت در نوجوانان
عوامل موثر در شکل گیری هویت نوجوان
ویژگیهای دوره جوانی
فراغت از تحصیلات دبیرستانی ، گذراندن دوره سربازی برای پسران
، ورود به به بازار کار یا دانشگاه ، ازدواج و تحولات دیگر اجتماعی و اقتصادی و فرهنگی به تمامی از جمله ویژگیهای رشد دوره جوانی است. این ویژگیهای رشدی سنین ۲۰ تا ۳۰ سالگی را میتوان در ۵ مقوله انسجام هویت ، رشد اجتماعی و فرهنگی ، استحکام اندیشه و جهانبینی ، انتخاب شغل و همسر گزینی و تشکیل خانواده بررسی کرد.
از آنجا که دوره جوانی زمان تصمیمگیریهای اساسی است و این تصمیمات عموما تاثیر بسیار بزرگی بر تمام زندگی فرد میگذارد، دوره جوانی را باید به عنوان یک دوره جداگانه و پراهمیت در زندگی به حساب آورد. این دوره برای والدین و خود فرد بسیار حائز اهمیت است. به دلیل اهمیت فراوان تصمیمگیریهای دوره جوانی ، مهمترین جنبه دستگاه روانی فرد در این دوره همان رشد فکری و سطح آگاهی اوست. بدون این رشد فکری ، فرد قادر نخواهد بود تفاوتهای اصلی افکار خود با دیگران را دریابد و اندیشههای خود را به صورتی واقعبینانه بررسی و نقد و ارزیابی کند.
انسجام هویت و رشد فکری
دوره نوجوانی و انعطافپذیری افکار باعث میشود که شخص بتواند در کناری قرار بگیرد و به صورتی بیطرفانه به خود به عنوان یک شخص بنگرد. در این صورت او خواهد توانست خویشتن را به عنوان یکی از ابنا بشر ، به عنوان فردی در میان افراد دیگر ، به عنوان یک فرد اندیشمند و به عنوان فرد صمیمی در اجرای نقشهای مختلفی که بر عهده میگیرد، در نظر داشته باشد.
شکل گیری هویت در جوانان
مساله اساسی دوره جوانی
مشکلترین مساله جوانی در رشد شخصیت و تثبیت هویت این است که فرد نه تنها بخواهد که بزرگسال باشد و در همین جهت برنامهریزی کند، بلکه باید قادر به تشخیص و پذیرش نیروهای متضاد در شخصیت خود نیز بشود و راههای موثرتر کنترل خویش را بشناسد. (حدود ۲۰ الی ۲۵ سالگی)
. چگونگی تثبیت هویت در جوانی به وقایع مهم در زندگی فرد در این دوره بستگی دارد. به عنوان مثال هویت شغلی و اجتماعی کسی که پس از تحصیلات دبیرستانی به یکی از رشتههای معلمی وارد میشود، با کسی که به یکی از رشتههای مهندسی وارد میشود. متفاوت خواهد بود این هویتهای گوناگون بطور مسلم تاثیرات خود را بر چگونگی سایر جوانب هویت افراد نیز به جای خواهند گذاشت.
ادامه …
اگر در سالهای کودکی و نوجوانی خانواده بیشترین تاثیر را بر شکلگیری هویت بر عهده داشت
، اینک در دوره جوانی ، محیط زندگی اجتماعی و خود جوان نقش اساسی در تثبیت هویت ایفا میکند. به نظر میرسد که تحولات رشد دوره جوانی ، بیش از آنکه نتیجه یک تکامل تعامل میان موجود زنده و محیط باشد، یک مجموعه تغییرات پی در پی متاثر از عوامل محیطی است. امروز کمتر کسی را میتوان یافت که فکر کند رشد شخصیت همراه با کامل شدن رشد بدنی متوقف میشود.
هویت چیست؟
هویت از نظر روان شناسی یعنی اینکه شما خود را به عنوان یک موجود منحصر به فرد چگونه تعریف میکنید. افراد در مرحله نوجوانی میخواهند به ماهیت وجودی خود پی ببرند و بدانند چه هستند و از کجا آمدهاند؟ ارزشهای اجتماع و فرهنگ چیست و فرد باید چه نوع از جهت گیری در مقابل این ارزشها داشته باشد؟ هویت جنسی و ارتباط با جنس مخالف باید به چه صورتی باشد؟ ممکن است پاسخ دادن به این پرسشها سردرگم کننده باشد و چند سال طول بکشد.
انواع شکل گیری هویت در نوجوانان
شکل گیری هویت در جوانان
با توجه به تعداد حوزههایی که فرد در صدد پاسخ گویی به سوالاتش است، هویتهای متنوعی مانند هویت فردی، هویت اجتماعی، هویت جنسی و…. شکل میگیرد.
هویت انواع مختلفی دارد که به مهمترین آنها اشاره میشود.
۱- هویت فردی: شامل خصوصیات، توانمندیها و صفات مثبت و منفی فرد.
۲- هویت خانوادگی: جایگاه فرد در خانواده و کیفیت ارتباط او با سایر اعضای خانواده.
۳- هویت فرهنگی: احساس تعلق به یک گروه با ارزشهای خاص.
برای شناخت بیشتر در زمینه هویت یابی کلیک کنید.
شکل گیری هویت در نوجوانان
فرد در مرحله نوجوانی با بحرانی روبهرو میشود که میخواهد به سوال “من کیستم” پاسخ دهد. نوجوان نیاز دارد تا در مورد مسائل ارتباطی، اجتماعی، عاطفی، جنسی و اخلاقی، ارزشهایی پیدا کند و به آنها متعهد شود. اگر این کاوشها به نحو مطلوبی به نتیجه برسند منجر به حل شدن بحران هویت میشوند و در نهایت هویت شکل میگیرد.
افرادی که هویت خود را به نحو مطلوبی شکل میدهند، خود را به راحتی میپذیرند و خودپنداره قوی پیدا میکنند، اهداف روشنی در زندگی دارند، عزت نفس بالایی دارند، میتوانند به راحتی در زندگی خود تصمیم بگیرند و کمتر دچار تزلزل میشوند. این افراد به طور کلی مسئولیت پذیر هستند ولی اگر نتوانند بر بحران فائق بیایند، دچار مشکلات زیادی در دوره نوجوانی و سپس در دورههای بعدی زندگی میشوند.
حالت های مختلف شکل گیری هویت در نوجوانان
انواع هویت
در مسیر تدیجی شکل گیری هویت چهار حالت به وجود میآید.
۱- کسب هویت:
فرد به راحتی گزینههای مختلف را بررسی میکند و سپس یکی از آنها را برای خود برمیگزیند. این افراد حس میکنند که بحران را پشت سر گذاشتهاند و میدانند که ادامه مسیر چگونه است و مقصد کجاست.
۲- وقفه هویت:
این افراد در فرایند ایجاد هویت دچار وقفه میشوند و ارزش خاصی را برای خود انتخاب نمیکنند.
۳- ضبط هویت:
این افراد به ارزشهای قبلی خود اتکا میکنند و گزینههای مختلف را بررسی نمیکنند و عمدتا ارزشهای والدین و یا یک سری ارزشهای قالبی و انعطاف ناپذیر را پذیرفتهاند و عموما افراد متعصبی هستند.
۴- پراکندگی هویت:
فرد مسیر مشخصی در مورد پایبندی به ارزشها ندارد و به مسائل بیتفاوت است.
عوامل موثر در شکل گیری هویت نوجوان
شکل گیری هویت در جوانان
عوامل زیادی در شکل گیری هویت در نوجوانان نقش دارند که به مهمترین آنها اشاره میکنیم.
۱-عوامل شناختی:
تواناییهای ذهنی فرد و قدرک تفکر او از جمله عواملی است که میتواند بر شکل گیری هویت تاثیر گذار باشد. هر چقدر که تواناییهای شناختی فرد بالاتر باشد، مسیر رسیدن به هویتِ یکپارچه هموارتر میشود.
۲-والدین:
روشی که والدین در مورد تربیت فرزند خود پیش میگیرند در شکل گیری هویت تاثیر گذار است.
اگر روشهای تربیتی مبتنی بر عدم توجه و طرد فرزند باشد، نوجوان به مشکل بر میخورد و غالبا هویت پراکندهای کسب میکند.
اما اگر روش تربیتی والدین مبتنی بر همدلی، درک متقابل و دادن استقلال به نوجوان باشد، فرد هویت سازگارانهای را کسب میکند. تربیت والدین بر دلبستگی و مراحل ایجاد دلبستگی کودکان تاثیر دارد، که نوع دلبستگی میتواند بر شکل گیری هویت در نوجوانی اثر بگذارد.
۳-عوامل اقتصادی:
تحقیقات نشان داده است که تنگنای اقتصادی مانند فقر به طور غیرمستقیم بر شکل گیری هویت تاثیر میگذارد و باعث میشود فرد نتواند به طور موثری در مسیر ایجاد هویت قدم بردارد.
۴-جامعه و فرهنگ:
فرهنگ و جامعه نقش مهمی در شکل گیری هویت دارند.
فرد در حین شکل گیری هویت از ارزشهای جامعه و فرهنگ به عنوان معیار مقایسهای با ارزشهایی که برای خود انتخاب کرده استفاده میکند.
۵-تفاوت های جنسیتی:
انتظارات جامعه از دخترها و پسرها متفاوت است و این مساله عاملی تاثیرگذار در هویت اجتماعی فرد است.
معمولا هویت دخترها در جهت همکاری، مراقبت و صمیمت شکل میگیرد، اما برای پسرها بیشتر مبتنی بر استقلال و خود مختاری است.
اگر هویت در نوجوان درست شکل نگیرد چه می شود؟
شکل گیری هویت در نوجوانان یکی از اساسیترین مراحل زندگی افراد است.
اگر هویت درست شکل نگیرد میتواند مشکلات زیادی را برای فرد ایجاد کند.
این مشکلات هم در دوره نوجوانی اتفاق میافتد و هم تاثیرات دراز مدت می گذارد.
بزهکاری، اعتیاد به مواد مخدر، اختلالات اضطرابی، افسردگی و رفتارهای خودکشی از جمله مواردی است که برای فرد مشکل ایجاد میکند.
از آن جایی که والدین در نحوه هویت یابی نوجوانان نقش اصولی ایفا میکنند، با دریافت خدمات مشاوره روانشناسی و آگاهی از نحوه رفتار صحیح با نوجوان میتوانند هدایتگر او در این گذار دشوار از کودکی به بزرگسالی باشند
سوالات متداول
شکل گیری هویت در جوانان
مهمترین آسیبهای عدم شکل گیری هویت در نوجوانان چیست؟
متاسفانه نوجوانانی که در هویت یابی ناموفق هستند، درگیر تعصبات افراطی و کجرویهای اخلاقی میشوند که آنها را به سوی بزهکاری، گرایش به مصرف مواد مخدر، رفتارهای ضد اجتماعی و… میکشاند.
رفتار والدین چقدر در شکل گیری هویت نوجوان موثر است؟
از آنجایی که کانون خانواده در دوران نوجوانی به رشد و شکل گیری هویت نوجوان و به حل بهتر چالشهای دوران نوجوانی کمک میکند؛ رفتار صحیح با فرزندان در این سنین نیز در این امر تاثیر بسزایی دارد.
همچنین خواندن مقاله رفتار صحیح والدین با فرزندان در درک بیشتر این موضوع میتواند به شما کمک کننده باشد.
عوامل مؤثر بر شکلگیری هویت :
۱- عوامل شناختی :
رشد شناختی تأثیر مهمی برشکلگیری هویت دارد وقتی که فرد در دورهٔ نوجوانی به مرحله تفکر عملیات صوری میرسد امکان بسیار بهتری به دست میآورد که هویت آتی خود را ترسیم کند. و به مسائل آن بیندیشد. تحقیقات مختلف ( مثلاً تحقیقات بایز۱ و کاندلر ۲)حاکی از آن است کسانی که به این سطح از تفکر نرسیدهاند موفقیت بیشتری در حل مسائل مربوط به هویت خود نشان میدهند .
آنان اطلاعاتی را که به این منظور لازم دارند بهتر اختیار میکنند و بیشتر به کار میگیرند
۲- عوامل مربوط به والدین
نوع ارتباط نوجوان با والدین در چگونگی شکلگیری هویت آنان مؤثر است.
پژوهشهای، مارکستروم ، آدامز۳ (۱۹۹۲)بیانگر این مطلب است که نوجوانانی که درحالت پراکندگی هویت هستند غالباً کسانی هستند که از جانب والدین خود به فراموشی سپرده شده و طرد گشتهاند شاید علت این امر این است که شکلگیری هویت در آغاز مستلزم همانند سازی با پدر و مادر است و همانندسازی با ویژگیهای آنان و قتی انجام میشود که نوجوانان به آنان دلبستگی داشته باشند وقتی در خانوادهای کودک اجازه پیدا میکند حتی نظرات مختلف را با آزادی ابراز کند و پدر ومادر نیز با عقاید فرزند با احترام برخورکنند ، طبعاً رشد هویت نوجوانان چنین خانودههایی با موفقیت همراه خواهد بود.
۳- عوامل مربوط به مدرسه
توفیقهای تحصیلی درطول سالهای مدرسه ، نحوه تعادل با همکلاسیها ، معلمان و کادر مدرسه و همچنین جو روانی
ـ عاطفی کلاس از عوامل شکلگیری هویت محسوب میشود.
۴- عوامل اجتماعی فرهنگی
از جمله مهمترین عوامل مؤثر بر شکلگیری هویت ، محسوب میشود چنانچه میبینیم که نوجوانان متعلق به فرهنگهای قدیمی و نقاط دور افتاده یا محیطهای روستایی چگونه تحت تأثیر زمینههای اجتماعی
– فرهنگی خود هویت متناسب با شرایط زندگی خود را شکل میدهند.
۵- ترتیب تولد و فاصله سنی و فرزندان
در خانواده تومان ۴ ۱۹۹۶ معتقد است که ترتیب تولد بر رشد هویت مؤثر است .
فاصله سنی بچهها نیز باعث میشود که نه تنها برخورد والدین با آنان متفاوت باشد بلکه این امر رابطه فرزندان با یکدیگر را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
فرزندان نیز موضوع آزمایش تربیتی والدین جوان و بیتجربه است که به شدت به وی توجه میکنند.
همچنین معمولاًگفته میشود که فرزندان کوچکتر آزادی بیشتری را تجربه میکنند.
چاپ مطلب