تعاریف و مفهوم فضای کسب و کار

فضای کسب و کار
فضای کسب و کار

از آنجایی که فعالیت های اقتصادی بیشتر موجب رشد سرمایه گذاری، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد مردم،مالیات برای دولت و رفاه جامعه می گردد کلیه کشورها برای ایجاد فضای کسب و کار توسط فعالان اقتصادی تلاش می کنند و اقدامات اصلاحی زیادی انجام داده اند

اهمیت اقتصادی چیست

. امنیت اقتصادی را می توان طبق برخی از تعاریف، آزادی
از هر نوع ترس، شک و ابهام در کم توجهی یا بی توجهی به تعهدات و مطالبات و در عین حال حصول اطمینان از برخورداری از ثمره فعالیتهایی دانست که در زمینه تولید ثروت، توزیع و مصرف آن صورت می گیرد که خود موجب بالارفتن استانداردهای زندگی و رشد اقتصادی پایدار می شود. (برومند، ۱۳۸۷)

تعریف “فضای کسب و کار

منظور از فضای کسب و کار، عوامل موثر بر عملکرد واحدهای اقتصادی مانند کیفیت دستگاه های حاکمیت، ثبات قوانین و مقررات، کیفیت زیرساخت ها و … است که تغییر دادن آنها فراتر از اختیارات و قدرت مدیران بنگاه های اقتصادی است.(میدری و قودجانی، ۱۳۸۷ )

انواع مختلف کسب و کار انواع عبارت خواهند بود

  • کسب و کار خانگی،
  • کسب و کار خانوادگی،

۳) کسب و کار روستایی،

۴)کسب و کار اینترنتی،

۵) کسب و کار کوچک و متوسط و

۶)کسب و کارهای بزرگ.

مراحل راه اندازی یک کسب کار

۱)باید ابتدا براساس نیاز بازار در مورد نوع محصول تولیدی تصمیم گیری و سپس برای تآمین سرمایه اولیه اقدام شود.

۲)کسب و کار برای شروع فعالیت باید در دفاتر رسمی ثبت شود.

۳) پس از آن نیروی کار باید استخدام شود.

۴)هنگامی که مقدمات فراهم شد شرکت تولید خود را آغاز می کند و برای اخذ استانداردها و کسب مجوز عرضه محصول به بازار تلاش می کند کیفیت محصولات خود را بالا ببرد.

۵)پس از ورود به بازار و کسب سود شرکت موظف به پرداخت مالیات و عوارض خواهد بود

اولین مسأله ای که در هر طرح تجاری و برای هر صاحب کسب و کاری مطرح است،

تضمین های لازم برای حفظ اصل سرمایه او (امنیت اقتصادی) و در مرحله بعد سودآور بودن این طرح و افزون بودن منافع کسب و کاراز هزینه های آن است. هزینه های هر فعالیتی تابع دو دسته عوامل است: ۱) هزینه هایی که در فرآیندهای مختلف تولید انجام آنها ضروری است و ۲) هزینه هایی که به دلیل نامناسب بودن محیط فعالیت اقتصادی برصاحبان کسب و کار تحمیل می شود. گاهی این قبیل هزینه ها به اندازه ای بالاست که صاحبان کسب و کار رغبتی به استفاده از فرصت های اقتصادی پیدا نمی کنند. (فرشاد مومنی، ۱۳۸۶ )

ضرورت شناخت و بررسی فضای کسب و کار

کتاب ثروت ملل ها آدام اسمیت در دهه ۱۷۷۰ تأکید بر تئوری دست نامرئی و دستیابی به تعادل از طریق مکانیزم قیمت ها، نقطه آغاز بحث اقتصاد آزاد و پررنگ شدن نقش بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی خردو کلان می باشد که به صورت بلامنازع تا دهه های اولیه قرن بیستم مبنای ساماندهی اقتصاد جوامع مختلف تلقی می شود..

عوامل موثر بر فضای کسب و کار

برای موفقیت اقتصاد بازار و توانمند سازی بخش خصوصی که در سایه دو رویکرد مهم بهبود فضای کسب وکار و خصوصی سازی که از دهه ۱۹۸۰ مجددا مورد توجه قرار گرفته است، نهادها و همچنین ساز و کارهای ایجاد شده نقش مهمی ایفا می کنند. در گزارش ۲۰۰۵ بانک جهانی نتایج نظرسنجی از صاحبان کسب و کار درمورد مهمترین موانع کسب و کار به ترتیب به شرح زیر آمده است

– عدم اطمینان به سیاست های کلان دولت در بخش های مختلف

– نرخ مالیات، مقررات مالیاتی و نظام دریافت عوارض و گستردگی جرایم اجتماعی

– فساد و گستردگی اقتصاد زیرزمینی

– میزان سهولت و هزینه دسترسی به منابع مالی

– مهارت نیروی انسانی و مقررات نیروی کار

– نظام حقوقی و قضایی

– هزینه های حمل و نقل، دسترسی به زمین و انرژی و مخابرات

ترتیب عوامل موثر بر فضای کسب و کار را می توان به ۳ دسته عمده تقسیم نمود

۱-جایگاه، نقش،سیاست ها و برنامه ریزی های دولت،

۲-نهادهای اقتصادی و ساز و کارهای رسمی و غیررسمی حاکم بر آنها و

۳-نظام حقوقی و قضایی

دولت

دولت از جهات، ابعاد و مسیرهای مختلف بر فعالیت های اقتصادی اثرگذار است؛. دولت ها نقش مهمی در حمایت از حقوق مالکیت، فراهم کردن زیرساخت ها، عملکرد بازارهای پولی، مالی ونیروی انسانی، نظارت بر فعالیت های اقتصادی و کنترل فساد دارند. کمک های بنگاه ها به اقتصاد نیز تحت تأثیرفضای آزاد، رقابتی و شفاف سرمایه گذاری است که دولت در شکل گیری و بهبود آن نقش عمده ای دارد

. دولت همچنین از راههای مختلفی بر فضای کسب و کار اثر منفی می گذارد: هزینه های غیرضروری تحمیل می کند، بی ثباتی و ریسک بوجود می آورد و فضای رقابت را نابرابر می کند. در یک جامعه فاقد دولت کارآمد قوانین اجرا نمی شوند و کنترل فساد ناممکن است. این عوامل فعالان اقتصادی را به بخش غیررسمی سوق می دهد.

نهادهای اقتصادی

.عدم وجود نهادهای اقتصادی مناسب که پشتیبان فعالیتهای اقتصادی سالم می باشد و شکل گیری محیط نامناسب کسب و کار هزینه های بیشتری بر کسب وکار های کوچک تحمیل می کند، این در حالی است که کسب و کار های بزرگ قدرت بیشتری در تاثیر گذاری بر محیط پیرامون خود دارند. آنها می توانند با استفاده ازرسانه ها و ارتباط مستقیم با سیاستگذاران و صرف هزینه های تبلیغاتی و سایر ابزارهای موثر بر افکار عمومی،مشکلات خود را به تصمیم گیران انتقال داده، محیط را به نفع خود تغییر دهند و از تغییرات ناخواسته تا حد زیادی جلوگیری کنند اما موسسات کوچک و فعالان کم توان بدلیل عدم توانایی در مقابله با این مشکلات به ناچار فعالیت خود را تعطیل می نماین

نظام حقوقی

سرمایه گذاری نیاز به اطمینان از امنیت اقتصادی دارد که تأمین آن در سایه قوانین کارآمد و نظام حقوقی که اجرای آنها را ضمانت کند ممکن می شود. به عبارت روشن تر سرمایه گذار باید اطمینان داشته باشد که هیچ خطری سرمایه او را تهدید نمی کند و در صورتی که به هر دلیلی سرمایه او مورد تعرض قرار گرفت نظام حقوقی و قضایی حاکم بر کشور قادر است از سرمایه او دفاع کرده و رفع تعرض نماید توانمندسازی بخش خصوصی یا خصوصی سازی

در ادبیات اقتصاد جهانی میان مفهوم خصوصی سازی و مفهوم توانمندسازی بخش خصوصی از راه کاستن هزینه ها و ریسک عاملان خصوصی و برداشتن موانع رقابت تفاوت وجود دارد تجربه جهانی نشان می دهد رشد بخش خصوصی به دو روش امکان پذیر است:

  • واگذاری داراییها و شرکتهای دولتی به بخش خصوصی (خصوصی سازی)

۲)رفع موانع بخش خصوصی یا بهبود محیط کسب و کار (توانمند سازی بخش خصوصی)

.پیامدهای این دورویکرد

۱- موجب کاهش کارآیی این شرکتها می شود زیرا این محیط با محیط فعالیت مالکان ومدیران خصوصی متفاوت است

۲-بسیاری از استراتژی های شرکتهای خصوصی در محل اینگونه شرکتها که بنابه ملاحظات سیاسی و یا اتکا به کانالهای دولتی بوجود آمده اند نتیجه دیگری می دهند.

۳-رقابت پذیری و شفافیت مورد نیازبرای رشد بخش خصوصی است که در این دو رویکرد وضعیت متفاوتی را بدنبال می آورند. رویکرد

۴- خصوصی سازی بدون توجه به بهبود فضای کسب و کار (در غیاب نهادهای نظم بخش اقتصاد)، بازار آزاد ایجاد شده به بی مسئولیتی و رشد نامتوازن و … برمی خورد.

ارزیابی فضای کسب و کار

برای ارزیابی فضای کسب و کار تا کنون شاخص های گوناگونی توسط سازمانهای مختلف ارائه شده است ازجمله

  • شاخص ریسک محیط کسب و کار،
  • شاخص های بنیاد هریتج و موسسه فریزر،
  • شاخص رقابت جهانی،
  • شاخص توسعه انسانی- موسسه کار و تامین ،
  • Doing Business

منابع داده های شاخص ها

در کلیه بررسی ها و مطالعات بررسی فضای کسب و کار لازم است اطلاعات و داده های مورد نیاز شاخص های معرفی شده جمع آوری گردد. نظرسنجی از صاحبان کسب وکارو متخصصان ، بررسی قوانین ودستورالعملهای داخلی کشورها وتعرفه ها و هزینه های مختلف در طی کردن مراحل مختلف اداری، اصلی ترین و مهم ترین داده های فضای کسب و کار را تشکیل می دهند.

فضای کسب و کار چیست
فضای کسب و کار

شاخص های سنجش فضای کسب و کار

۱-شروع کسب و کار: که فرآیند ثبت شرکت را از نظر تعداد مراحل، مدت زمان مورد نیاز و هزینه صرف شده برای آغاز فعالیت را در نظر می گیرد.

۲ – اخذ مجوزها: شامل تمامی فرآیند لازم الرعایه برای اخذ مجوزهای مورد نیاز تا تاسیس و راه اندازی یک کارگاه می باشد که مطالعه موردی این شاخص نشاندهنده تعداد مراحل، مدت زمان و هزینه صرف شده برای دریافت مجوزهای مورد نیاز با استاندارد معین هر کشور است.

۳ – شاخص استخدام و اخراج نیروی کار: میزان دشواری استخدام، انعطا ف ناپذیری ساعت کار، دشواری اخراج، هزینه استخدام و هزینه اخراج را می سنجد

۴- ثبت مالکیت: فرآیند لازم جهت ثبت دارایی در دفتر اسناد رسمی می باشد. تعداد مراحل، مدت زمان وهزینه های مترتب بر ثبت مالکیت در دفاتر اسناد رسمی سنجش می شود.به عنوان مطالعه موردی فرایند کامل خرید یک زمین، ساختمان و انتقال حق مالکیت آن از یک فرد به فرددیگر نشاندهنده این شاخص است.

شاخص های سنجش فضای کسب و کار

۵ – اخذ اعتبار: این شاخص میزان توانمندی و امکان سنجش گسترده، دقت اطلاعات اعتباری و میزان پوشش اطلاعات مالی افراد حقیقی و حقوقی است که توسط بخش دولتی یا بخش خصوصی ثبت و در اختیارسایر سازمانها یا افراد قرار داده می شود تا بر اساس اعتبار تعیین شده به ارزیابی فعالان اقتصادی بپردازند.

۶ – حمایت از سرمایه گذاران (سهامداران): در این شاخص بررسی می شود که صاحبان سرمایه تا چه اندازه مورد حمایت نهادهای قانونی و رسمی می باشند بویژه در معاملاتی که در آنها منافع مدیران با منافع شرکت یامنافع دولت در تعارض است.

۷- پرداخت مالیات: این شاخص مأخذ تعلق مالیات، دفعات پرداخت، زمان تعیین و پرداخت و کل مالیات قابل پرداخت را بر حسب درصد از سود حاصل از فعالیتهای اقتصادی را ارزیابی می کند.

۸ – تجارت فرامرزی: تعداد مراحل، تعداد امضا، تعداد اسناد و تعداد روز برای صادرات (از بسته بندی در کارخانه تا خروج از بندر)، میزان تعرفه ها و عوارض و همچنین تعداد مراحل، تعداد امضا، تعداد اسناد و تعدادروز برای واردات (از پهلو گرفتن کشتی در بندر تا تحویل محموله به انبار کارخانه) و میزان تعرفه ها و عوارض را می سنجد.در مطالعه موردی صدور و ورود یک محموله استاندارد از راه دریایی در نظر گرفته می شود.

۹ – انحلال یک فعالیت: تعداد مرحله، زمان لازم برای دادرسی(روز) و هزینه پرداخت شده برای پایان دادن به یک فعالیت اقتصادی در این شاخص مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.

۱۰ – الزام آور بودن قراردادها: زمان و هزینه لازم برای اعلام ورشکستگی و چگونگی توزیع دارایی های شرکت ورشکسته میان طلبکاران را در بر می گیرد

نحوه جمع آوری داده ها

Doing businessدر هر کشور با تعدادی همکاران محلی در ارتباط است که کارشناسان، مدیران واحدهای اقتصادی، وکلا و حقوقدانان شاغل در بخش های مختلف خصوصی و دولتی را در بر می گیرد. این افراد در بررسی های میدانی و تکمیل اطلاعات موردنیاز در چندین مرحله مشارکت داشته و هر سال موارد تغییررا در پرسشنامه های دوره جدید گزارش می نمایند.

. در ایران سازمان سرمایه گذاری و کمک های اقتصادی و فنی به عنوان مرجع ملی تماس با doing business اقدام به معرفی این شاخص و دعوت از سازمان های متولی امور مربوط به فضای کسب وکار برای همکاری چه در زمینه جمع آوری داده ها و چه در زمینه اصلاحات مورد نیاز نموده است تعاملات مورد ارزیابی در شاخص های کسب و کار عمدتاً با بانک مرکزی، بانک های عامل، اتاق بازرگانی، قوه قضائیه و …می باشند.

وضعیت فضای کسب و کار در جهان و ایران

برای شناخت کامل فضای کسب و کار باید این شاخص(Doing business )را در کنار شاخصهای بین المللی دیگر بگذاریم. به هرحال  همبستگی بالایشاخص هایDB و با شاخصهایی از قبیل شاخص آزادی اقتصادی، ریسک ….IMDنشان می دهند که کشورهایی که در این شاخص رتبه بالا کسب می کنند غالبا از نظر دیگر شاخص های اقتصادی هم وضعیت مطلوبی.

کسب و کار
فضای کسب و کاری

موانع بهبود فضای کسب و کار

بزرگترین مشکلات اقصادی کشورهای توسعه نیافته

۱-فقدان توزیع عادلانه و کارآمد منابع تولید و عدم رقابت پذیری اقتصاد آنان است

۲-اقتصاد غیررسمی و برخوردار از انواع فساد است که در اثر بی ثباتی سیاسی و اجتماعی تشدید شده و این چرخه همچنان تداوم می یابد.

۳- بسیاری از کشورهای قعر جدول رتبه بندیDoing Businessدارای بیشترین حجم قوانین در دنیا هستند اما بدلیل عدم اجرای دقیق این قوانین ونبودن ضمانت اجرایی برای رعایت عادلانه ضوابط و مقررات این قوانین نه تنها به قانونمداری و حاکمیت قانون کمک نمی کنند بلکه موجب فرار بیشتر از قانون می شوند..

موانع بهبود فضای کسب کار در ایران

۱-قدرت اقتصادی و ساز و کارهای حاکم بر اقتصاد

۲- نقش بسیار گسترده دولت در اقتصاد غالباً ازقدرت سیاسی ناشی می شود و بنابراین به شدت تحت تأثیر سیاستهای دولت می باشد.

۳- تغیرات پیش بینی نشده مقررات و رقابت غیرعادلانه در برابرافراد و سازمانهای ذی نفوذ سیاسی نیز طبیعتاً افراد را از سرمایه گذاری های بلندمدت نگران می نماید و در نتیجه آنان را به سرمایه گذاری های کوتاه مدت سوق می دهد

ضرورت بهبود فضای کسب و کار

۱-خصوصی سازی بدون آزادسازی و توانمندسازی بخش خصوصی که در گرو بهبود فضای کسب و کار می باشد،

۲- و انتقال مالکیت بنگاههای اقتصادی به بخش خصوصی در صورتی به بهبود شرایط اقتصادی کشور می انجامد که همراه با آزادی عمل بخش خصوصی در انجام فعالیتهای اقتصادی باشد.

۳- فعال کردن بخش خصوصی بدون فراهم نمودن شرایط رقابتی و ایجاد شفافیت لازم در تخصیص منابع و صرفاً با اعطای تسهیلات برای کارآفرینی نیز رانت زا است و در مقابل، رقابتی کردن بازار منوط به رفع موانع کسب و کار است

۴- افزایش امنیت سرمایه گذاری برای تولید و تشویق صاحبان سرمایه برای آغاز فعالیتهای اقتصادی و به دنبال آن افزایش اشتغال باید در کالبد ایجاد فضای مناسب کسب و کار صورت پذیرد.

۵- یکی از ارکان مهم توانمندسازی بخش خصوصی، ساده سازی و پالایش قوانین و مقررات در جهت بهبود فضای کسب و کار است..کشورهایی که برای بهبود فضای کسب و کار و توانمند سازی بخش خصوصی و آزادسازی بیشتر اقتصاد گام برداشته اند، در مجموع موفق تر بوده اند.

 

پاسخ دهید