تعاریف و مفهوم فضاي کسب و کار

فضای کسب و کار
فضاي کسب و کار

از آنجایی که فعالیت هاي اقتصادي بیشتر موجب رشد سرمایه گذاري، ایجاد اشتغال، افزایش درآمد مردم،مالیات براي دولت و رفاه جامعه می گردد کلیه کشورها براي ایجاد فضاي کسب و کار توسط فعالان اقتصادي تلاش می کنند و اقدامات اصلاحی زیادي انجام داده اند

اهمیت اقتصادی چیست

. امنیت اقتصادي را می توان طبق برخی از تعاریف، آزادي
از هر نوع ترس، شک و ابهام در کم توجهی یا بی توجهی به تعهدات و مطالبات و در عین حال حصول اطمینان از برخورداري از ثمره فعالیتهایی دانست که در زمینه تولید ثروت، توزیع و مصرف آن صورت می گیرد که خود موجب بالارفتن استانداردهاي زندگی و رشد اقتصادي پایدار می شود. (برومند، 1387)

تعریف “فضاي کسب و کار

منظور از فضاي کسب و کار، عوامل موثر بر عملکرد واحدهاي اقتصادي مانند کیفیت دستگاه هاي حاکمیت، ثبات قوانین و مقررات، کیفیت زیرساخت ها و … است که تغییر دادن آنها فراتر از اختیارات و قدرت مدیران بنگاه هاي اقتصادي است.(میدري و قودجانی، 1387 )

انواع مختلف کسب و کار انواع عبارت خواهند بود

  • کسب و کار خانگی،
  • کسب و کار خانوادگی،

3) کسب و کار روستایی،

4)کسب و کار اینترنتی،

5) کسب و کار کوچک و متوسط و

6)کسب و کارهاي بزرگ.

مراحل راه اندازی یک کسب کار

1)باید ابتدا براساس نیاز بازار در مورد نوع محصول تولیدي تصمیم گیري و سپس براي تآمین سرمایه اولیه اقدام شود.

2)کسب و کار براي شروع فعالیت باید در دفاتر رسمی ثبت شود.

3) پس از آن نیروي کار باید استخدام شود.

4)هنگامی که مقدمات فراهم شد شرکت تولید خود را آغاز می کند و براي اخذ استانداردها و کسب مجوز عرضه محصول به بازار تلاش می کند کیفیت محصولات خود را بالا ببرد.

5)پس از ورود به بازار و کسب سود شرکت موظف به پرداخت مالیات و عوارض خواهد بود

اولین مسأله اي که در هر طرح تجاري و براي هر صاحب کسب و کاري مطرح است،

تضمین هاي لازم براي حفظ اصل سرمایه او (امنیت اقتصادي) و در مرحله بعد سودآور بودن این طرح و افزون بودن منافع کسب و کاراز هزینه هاي آن است. هزینه هاي هر فعالیتی تابع دو دسته عوامل است: 1) هزینه هایی که در فرآیندهاي مختلف تولید انجام آنها ضروري است و 2) هزینه هایی که به دلیل نامناسب بودن محیط فعالیت اقتصادي برصاحبان کسب و کار تحمیل می شود. گاهی این قبیل هزینه ها به اندازه اي بالاست که صاحبان کسب و کار رغبتی به استفاده از فرصت هاي اقتصادي پیدا نمی کنند. (فرشاد مومنی، 1386 )

ضرورت شناخت و بررسی فضاي کسب و کار

کتاب ثروت ملل ها آدام اسمیت در دهه 1770 تأکید بر تئوري دست نامرئی و دستیابی به تعادل از طریق مکانیزم قیمت ها، نقطه آغاز بحث اقتصاد آزاد و پررنگ شدن نقش بخش خصوصی در فعالیتهاي اقتصادي خردو کلان می باشد که به صورت بلامنازع تا دهه هاي اولیه قرن بیستم مبناي ساماندهی اقتصاد جوامع مختلف تلقی می شود..

عوامل موثر بر فضاي کسب و کار

براي موفقیت اقتصاد بازار و توانمند سازي بخش خصوصی که در سایه دو رویکرد مهم بهبود فضاي کسب وکار و خصوصی سازي که از دهه 1980 مجددا مورد توجه قرار گرفته است، نهادها و همچنین ساز و کارهاي ایجاد شده نقش مهمی ایفا می کنند. در گزارش 2005 بانک جهانی نتایج نظرسنجی از صاحبان کسب و کار درمورد مهمترین موانع کسب و کار به ترتیب به شرح زیر آمده است

– عدم اطمینان به سیاست هاي کلان دولت در بخش هاي مختلف

– نرخ مالیات، مقررات مالیاتی و نظام دریافت عوارض و گستردگی جرایم اجتماعی

– فساد و گستردگی اقتصاد زیرزمینی

– میزان سهولت و هزینه دسترسی به منابع مالی

– مهارت نیروي انسانی و مقررات نیروي کار

– نظام حقوقی و قضایی

– هزینه هاي حمل و نقل، دسترسی به زمین و انرژي و مخابرات

ترتیب عوامل موثر بر فضاي کسب و کار را می توان به 3 دسته عمده تقسیم نمود

1-جایگاه، نقش،سیاست ها و برنامه ریزي هاي دولت،

2-نهادهاي اقتصادي و ساز و کارهاي رسمی و غیررسمی حاکم بر آنها و

3-نظام حقوقی و قضایی

دولت

دولت از جهات، ابعاد و مسیرهاي مختلف بر فعالیت هاي اقتصادي اثرگذار است؛. دولت ها نقش مهمی در حمایت از حقوق مالکیت، فراهم کردن زیرساخت ها، عملکرد بازارهاي پولی، مالی ونیروي انسانی، نظارت بر فعالیت هاي اقتصادي و کنترل فساد دارند. کمک هاي بنگاه ها به اقتصاد نیز تحت تأثیرفضاي آزاد، رقابتی و شفاف سرمایه گذاري است که دولت در شکل گیري و بهبود آن نقش عمده اي دارد

. دولت همچنین از راههاي مختلفی بر فضاي کسب و کار اثر منفی می گذارد: هزینه هاي غیرضروري تحمیل می کند، بی ثباتی و ریسک بوجود می آورد و فضاي رقابت را نابرابر می کند. در یک جامعه فاقد دولت کارآمد قوانین اجرا نمی شوند و کنترل فساد ناممکن است. این عوامل فعالان اقتصادي را به بخش غیررسمی سوق می دهد.

نهادهاي اقتصادي

.عدم وجود نهادهاي اقتصادي مناسب که پشتیبان فعالیتهاي اقتصادي سالم می باشد و شکل گیري محیط نامناسب کسب و کار هزینه هاي بیشتري بر کسب وکار هاي کوچک تحمیل می کند، این در حالی است که کسب و کار هاي بزرگ قدرت بیشتري در تاثیر گذاري بر محیط پیرامون خود دارند. آنها می توانند با استفاده ازرسانه ها و ارتباط مستقیم با سیاستگذاران و صرف هزینه هاي تبلیغاتی و سایر ابزارهاي موثر بر افکار عمومی،مشکلات خود را به تصمیم گیران انتقال داده، محیط را به نفع خود تغییر دهند و از تغییرات ناخواسته تا حد زیادي جلوگیري کنند اما موسسات کوچک و فعالان کم توان بدلیل عدم توانایی در مقابله با این مشکلات به ناچار فعالیت خود را تعطیل می نماین

نظام حقوقی

سرمایه گذاري نیاز به اطمینان از امنیت اقتصادي دارد که تأمین آن در سایه قوانین کارآمد و نظام حقوقی که اجراي آنها را ضمانت کند ممکن می شود. به عبارت روشن تر سرمایه گذار باید اطمینان داشته باشد که هیچ خطري سرمایه او را تهدید نمی کند و در صورتی که به هر دلیلی سرمایه او مورد تعرض قرار گرفت نظام حقوقی و قضایی حاکم بر کشور قادر است از سرمایه او دفاع کرده و رفع تعرض نماید توانمندسازي بخش خصوصی یا خصوصی سازي

در ادبیات اقتصاد جهانی میان مفهوم خصوصی سازي و مفهوم توانمندسازي بخش خصوصی از راه کاستن هزینه ها و ریسک عاملان خصوصی و برداشتن موانع رقابت تفاوت وجود دارد تجربه جهانی نشان می دهد رشد بخش خصوصی به دو روش امکان پذیر است:

  • واگذاري داراییها و شرکتهاي دولتی به بخش خصوصی (خصوصی سازي)

2)رفع موانع بخش خصوصی یا بهبود محیط کسب و کار (توانمند سازي بخش خصوصی)

.پیامدهای این دورویکرد

1- موجب کاهش کارآیی این شرکتها می شود زیرا این محیط با محیط فعالیت مالکان ومدیران خصوصی متفاوت است

2-بسیاري از استراتژي هاي شرکتهاي خصوصی در محل اینگونه شرکتها که بنابه ملاحظات سیاسی و یا اتکا به کانالهاي دولتی بوجود آمده اند نتیجه دیگري می دهند.

3-رقابت پذیري و شفافیت مورد نیازبراي رشد بخش خصوصی است که در این دو رویکرد وضعیت متفاوتی را بدنبال می آورند. رویکرد

4- خصوصی سازي بدون توجه به بهبود فضاي کسب و کار (در غیاب نهادهاي نظم بخش اقتصاد)، بازار آزاد ایجاد شده به بی مسئولیتی و رشد نامتوازن و … برمی خورد.

ارزیابی فضاي کسب و کار

براي ارزیابی فضاي کسب و کار تا کنون شاخص هاي گوناگونی توسط سازمانهاي مختلف ارائه شده است ازجمله

  • شاخص ریسک محیط کسب و کار،
  • شاخص هاي بنیاد هریتج و موسسه فریزر،
  • شاخص رقابت جهانی،
  • شاخص توسعه انسانی- موسسه کار و تامین ،
  • Doing Business

منابع داده هاي شاخص ها

در کلیه بررسی ها و مطالعات بررسی فضاي کسب و کار لازم است اطلاعات و داده هاي مورد نیاز شاخص هاي معرفی شده جمع آوري گردد. نظرسنجی از صاحبان کسب وکارو متخصصان ، بررسی قوانین ودستورالعملهاي داخلی کشورها وتعرفه ها و هزینه هاي مختلف در طی کردن مراحل مختلف اداري، اصلی ترین و مهم ترین داده هاي فضاي کسب و کار را تشکیل می دهند.

فضای کسب و کار چیست
فضای کسب و کار

شاخص هاي سنجش فضاي کسب و کار

1-شروع کسب و کار: که فرآیند ثبت شرکت را از نظر تعداد مراحل، مدت زمان مورد نیاز و هزینه صرف شده براي آغاز فعالیت را در نظر می گیرد.

2 – اخذ مجوزها: شامل تمامی فرآیند لازم الرعایه براي اخذ مجوزهاي مورد نیاز تا تاسیس و راه اندازي یک کارگاه می باشد که مطالعه موردي این شاخص نشاندهنده تعداد مراحل، مدت زمان و هزینه صرف شده براي دریافت مجوزهاي مورد نیاز با استاندارد معین هر کشور است.

3 – شاخص استخدام و اخراج نیروي کار: میزان دشواري استخدام، انعطا ف ناپذیري ساعت کار، دشواري اخراج، هزینه استخدام و هزینه اخراج را می سنجد

4- ثبت مالکیت: فرآیند لازم جهت ثبت دارایی در دفتر اسناد رسمی می باشد. تعداد مراحل، مدت زمان وهزینه هاي مترتب بر ثبت مالکیت در دفاتر اسناد رسمی سنجش می شود.به عنوان مطالعه موردي فرایند کامل خرید یک زمین، ساختمان و انتقال حق مالکیت آن از یک فرد به فرددیگر نشاندهنده این شاخص است.

شاخص هاي سنجش فضاي کسب و کار

5 – اخذ اعتبار: این شاخص میزان توانمندي و امکان سنجش گسترده، دقت اطلاعات اعتباري و میزان پوشش اطلاعات مالی افراد حقیقی و حقوقی است که توسط بخش دولتی یا بخش خصوصی ثبت و در اختیارسایر سازمانها یا افراد قرار داده می شود تا بر اساس اعتبار تعیین شده به ارزیابی فعالان اقتصادي بپردازند.

6 – حمایت از سرمایه گذاران (سهامداران): در این شاخص بررسی می شود که صاحبان سرمایه تا چه اندازه مورد حمایت نهادهاي قانونی و رسمی می باشند بویژه در معاملاتی که در آنها منافع مدیران با منافع شرکت یامنافع دولت در تعارض است.

7- پرداخت مالیات: این شاخص مأخذ تعلق مالیات، دفعات پرداخت، زمان تعیین و پرداخت و کل مالیات قابل پرداخت را بر حسب درصد از سود حاصل از فعالیتهاي اقتصادي را ارزیابی می کند.

8 – تجارت فرامرزي: تعداد مراحل، تعداد امضا، تعداد اسناد و تعداد روز براي صادرات (از بسته بندي در کارخانه تا خروج از بندر)، میزان تعرفه ها و عوارض و همچنین تعداد مراحل، تعداد امضا، تعداد اسناد و تعدادروز براي واردات (از پهلو گرفتن کشتی در بندر تا تحویل محموله به انبار کارخانه) و میزان تعرفه ها و عوارض را می سنجد.در مطالعه موردي صدور و ورود یک محموله استاندارد از راه دریایی در نظر گرفته می شود.

9 – انحلال یک فعالیت: تعداد مرحله، زمان لازم براي دادرسی(روز) و هزینه پرداخت شده براي پایان دادن به یک فعالیت اقتصادي در این شاخص مورد بررسی و ارزیابی قرار می گیرد.

10 – الزام آور بودن قراردادها: زمان و هزینه لازم براي اعلام ورشکستگی و چگونگی توزیع دارایی هاي شرکت ورشکسته میان طلبکاران را در بر می گیرد

نحوه جمع آوري داده ها

Doing businessدر هر کشور با تعدادي همکاران محلی در ارتباط است که کارشناسان، مدیران واحدهاي اقتصادي، وکلا و حقوقدانان شاغل در بخش هاي مختلف خصوصی و دولتی را در بر می گیرد. این افراد در بررسی هاي میدانی و تکمیل اطلاعات موردنیاز در چندین مرحله مشارکت داشته و هر سال موارد تغییررا در پرسشنامه هاي دوره جدید گزارش می نمایند.

. در ایران سازمان سرمایه گذاري و کمک هاي اقتصادي و فنی به عنوان مرجع ملی تماس با doing business اقدام به معرفی این شاخص و دعوت از سازمان هاي متولی امور مربوط به فضاي کسب وکار براي همکاري چه در زمینه جمع آوري داده ها و چه در زمینه اصلاحات مورد نیاز نموده است تعاملات مورد ارزیابی در شاخص هاي کسب و کار عمدتاً با بانک مرکزي، بانک هاي عامل، اتاق بازرگانی، قوه قضائیه و …می باشند.

وضعیت فضاي کسب و کار در جهان و ایران

براي شناخت کامل فضاي کسب و کار باید این شاخص(Doing business )را در کنار شاخصهاي بین المللی دیگر بگذاریم. به هرحال  همبستگی بالایشاخص هایDB و با شاخصهایی از قبیل شاخص آزادي اقتصادي، ریسک ….IMDنشان می دهند که کشورهایی که در این شاخص رتبه بالا کسب می کنند غالبا از نظر دیگر شاخص هاي اقتصادي هم وضعیت مطلوبی.

کسب و کار
فضای کسب و کاری

موانع بهبود فضاي کسب و کار

بزرگترین مشکلات اقصادي کشورهاي توسعه نیافته

1-فقدان توزیع عادلانه و کارآمد منابع تولید و عدم رقابت پذیري اقتصاد آنان است

2-اقتصاد غیررسمی و برخوردار از انواع فساد است که در اثر بی ثباتی سیاسی و اجتماعی تشدید شده و این چرخه همچنان تداوم می یابد.

3- بسیاري از کشورهاي قعر جدول رتبه بنديDoing Businessداراي بیشترین حجم قوانین در دنیا هستند اما بدلیل عدم اجراي دقیق این قوانین ونبودن ضمانت اجرایی براي رعایت عادلانه ضوابط و مقررات این قوانین نه تنها به قانونمداري و حاکمیت قانون کمک نمی کنند بلکه موجب فرار بیشتر از قانون می شوند..

موانع بهبود فضای کسب کار در ایران

1-قدرت اقتصادي و ساز و کارهاي حاکم بر اقتصاد

2- نقش بسیار گسترده دولت در اقتصاد غالباً ازقدرت سیاسی ناشی می شود و بنابراین به شدت تحت تأثیر سیاستهاي دولت می باشد.

3- تغیرات پیش بینی نشده مقررات و رقابت غیرعادلانه در برابرافراد و سازمانهاي ذي نفوذ سیاسی نیز طبیعتاً افراد را از سرمایه گذاري هاي بلندمدت نگران می نماید و در نتیجه آنان را به سرمایه گذاري هاي کوتاه مدت سوق می دهد

ضرورت بهبود فضاي کسب و کار

1-خصوصی سازي بدون آزادسازي و توانمندسازي بخش خصوصی که در گرو بهبود فضاي کسب و کار می باشد،

2- و انتقال مالکیت بنگاههاي اقتصادي به بخش خصوصی در صورتی به بهبود شرایط اقتصادي کشور می انجامد که همراه با آزادي عمل بخش خصوصی در انجام فعالیتهاي اقتصادي باشد.

3- فعال کردن بخش خصوصی بدون فراهم نمودن شرایط رقابتی و ایجاد شفافیت لازم در تخصیص منابع و صرفاً با اعطاي تسهیلات براي کارآفرینی نیز رانت زا است و در مقابل، رقابتی کردن بازار منوط به رفع موانع کسب و کار است

4- افزایش امنیت سرمایه گذاري براي تولید و تشویق صاحبان سرمایه براي آغاز فعالیتهاي اقتصادي و به دنبال آن افزایش اشتغال باید در کالبد ایجاد فضاي مناسب کسب و کار صورت پذیرد.

5- یکی از ارکان مهم توانمندسازي بخش خصوصی، ساده سازي و پالایش قوانین و مقررات در جهت بهبود فضاي کسب و کار است..کشورهایی که براي بهبود فضاي کسب و کار و توانمند سازي بخش خصوصی و آزادسازي بیشتر اقتصاد گام برداشته اند، در مجموع موفق تر بوده اند.

 

پاسخ دهید